معرفی دستگاه های موسیقی ایرانی

1- دستگاه شور، ازمهم ترین و بزرگترین دستگاه‌هایموسیقی ایران است.

غالب آوازهایی که خواننده آموزش ندیده ایرانی می‌‌خواند در یکی از مایه‌های این آواز می‌‌گنجد، از این رو این دستگاه را مادر موسیقی ایرانی هم خوانده‌اند.

در میان دستگاه ‌های ایرانی، شور از همه بزرگ‌تر است. زیرا هر یک از دستگاه‌ها دارای یک عده آوازها و الحان فرعی ا‌ست ولی شور غیر از آوازهای فرعی دارای ملحقاتیست که هر یک به تنهایی استقلال دارد. آوازهای مستقلی که جزء شور محسوب می‌شود و هر یک استقلال دارد از این قرار است: ابوعطا، بیات ترک، افشاری و دشتی.

آواز بیات ترک در پرده‌های شور نواخته می‌شود و جزو ملحقات آن طبقه بندی می‌شود، ولی چون از نظر شنوایی، حسی شبیه دستگاه ماهور ایجاد می‌‌کند، برخی قایل به طبقه بندی آن تحت دستگاه ماهور هستند.

در مکتب آوازی اصفهان آواز بیات ترک در مشتقات دستگاه ماهور به حساب می‌‌آید اما در مکتب تهران، مایه بیات ترک را جزء دستگاه شور به حساب می‌‌آورند.

مایه‌ها (متعلقات)

گوشه‌ها

گوشه‌های ردیفی این دستگاه(همراه با آوازها) عبارت‌اند از:

1.  درآمد اول

2.  درآمد دوم

3.  درآمد سوم: کرشمه

4.  درآمد چهارم: گوشه‌ی رهاب

5.  درآمد پنجم: اوج

6.  درآمد ششم: ملانازی

7.  نغمه‌ی اول

8.  نغمه‌ی دوم

9.  زیرکش سلمک

10.       ملانازی

11.       سلمک

12.       گلریز

13.       مجلس‌افروز

14.       عزال

15.       صفا

16.       بزرگ

17.       کوچک

18.       دوبیتی

19.       خارا

20.       قجر، فرود

21.       حزین

22.       شور پایین دسته

23.       گوشه‌ی رهاب

24.       چهار گوشه

25.       مقدمه‌ی گریلی

26.       رضوی، حزین، ‌فرود

27.       شهناز

28.       قرجه

29.       شهناز کت (عاشق‌کش)

30.       رنگ اصول

31.       گریلی

32.       رنگ شهرآشوب

 

 

2- دستگاه سه‌گاه، نیز یکی از هفت دستگاه موسیقی ایرانی است.

این دستگاه تقریباً در همه ممالک اسلامی متداول است. این دستگاه بیشتر برای بیان احساس غم و اندوه که به امیدواری می‌گراید مناسب است. آواز سه گاه بسیار غم انگیز و حزن آور است.گوشه‌های مهم این دستگاه عبارت‌اند از: در آمد، مویه، زابل، مخالف، حصار. گوشه‌های دیگر مانند: آواز، نغمه، زنگ شتر، بسته نگار، زنگوله، خزان، بس حصار، معربد،پهلوی(رجز)،حاجی حسینی، مغلوب، دوبیتی، حزین، دلگشا، رهاوی، مسیحی، ناقوس، تخت طاقدیس، شاه ختایی(حدی)، مداین، نهاوند. آوازی است بی نهایت غمگین و ناله‌های جانسوز آن ریشه و بنیاد آدمی را از جا می‌کند و از راز و نیاز عاشقان دوری کشیده و از بیچارگی بی نوایان و ضعیفان گفتگو می‌کند (برگرفته ازکتاب نظری به موسیقی- روح الله خالقی).

 

البته حالت این دستگاه در همه جا ثابت نیست و بویژه در مخالف بسیار با شکوه‌است و حتی آهنگهای شادی آوری در سه گاه فراوان هستند از جمله "امشب که مست مستم" .

گوشه‌های مهم دستگاه سه گاه عبارت‌اند از :

۱- درآمد : که معمولاً همه دستگاه‌ها با گوشه‌ای به نام درآمد که نشان دهنده حالت دستگاه است آغاز می‌شود.

۲- زابل : بر درجه سوم گام تاکید دارد.

۳- مویه : که بر درجه پنجم گام تاکید می‌کند و حالتی مانند شور دارد .

 مخالف : که بر درجه ششم گام تاکید دارد و حالت آن با سه گاه فرق دارد و می‌توان از این گوشه برای مرکب خوانی به اصفهان نیز استفاده کرد .

 

3- دستگاه همایون، یکی دیگر از ه

/ 12 نظر / 171 بازدید
نمایش نظرات قبلی
مصطفی

salam mer30 matalebe khoobi bood kholase o mofid

علی

وبلاگ پر محتوایی دارید

محمد رضا

با سلام آموزنده بودند مطالب پاینده باشین

افق

سلام وخسته نباشید مطالب در نوع خودش مفید است اما آنچه دغدغه ی شاید بعضی از هنر جویان وعاشقان اعتلای موسیقی این مرزوبوم است تحلیل علمی فواصل درجات گامهای موسیقی ایرانیست انهم نه با اصطلاحات مرحوم دانشمندان بزرگی چون فارابی -صفی الدین اورموی -عبدالقادر مراغی که در زمان خود یافته های بزرگی بوده اند بلکه بااصطلاحات علمی وقابل فهمتر واز همه مهمتر کاربردی تر امروزی- چرا که تنها توضیح دستگاههابواسطه ی مشخصات کلی آنها وزیر گروههای انها تمام مشکل را حل نمی کند .بدیهی ست کسانی به آهنگسازی ارکسترال وپولیفونیک بر اساس ملودیهای زیبای موسیقی کشورشان علاقمندند اما متاسفانه با وجود اساتید بسیار بزرگ در موسیقی ایران این مشکل هنوز بی سرانجام باقیمانده است وآثاری هم که با این منظور وشاید با همین نام نیز خلق شده اند چیزی جز همنوازی ارکسترال نیست وبا ماهیت موسیقی هارمونیک وپولیفونیک فرسنگها فاصله دارد . میتوان اصیل ماند اما از دستاوردهای روز دنیا در هر زمینه ای با تعقل برای اعتلای فرهنگ خود استفاده کرد به شرطی که فقط ارث پدری را برای افزودن آن بکار برد نه نشستن ومیراث خوار ماندن. ممنونم

افق

سلام وخسته نباشید مطالب در نوع خودش مفید است اما آنچه دغدغه ی شاید بعضی از هنر جویان وعاشقان اعتلای موسیقی این مرزوبوم است تحلیل علمی فواصل درجات گامهای موسیقی ایرانیست انهم نه با اصطلاحات مرحوم دانشمندان بزرگی چون فارابی -صفی الدین اورموی -عبدالقادر مراغی که در زمان خود یافته های بزرگی بوده اند بلکه بااصطلاحات علمی وقابل فهمتر واز همه مهمتر کاربردی تر امروزی- چرا که تنها توضیح دستگاههابواسطه ی مشخصات کلی آنها وزیر گروههای انها تمام مشکل را حل نمی کند .بدیهی ست کسانی به آهنگسازی ارکسترال وپولیفونیک بر اساس ملودیهای زیبای موسیقی کشورشان علاقمندند اما متاسفانه با وجود اساتید بسیار بزرگ در موسیقی ایران این مشکل هنوز بی سرانجام باقیمانده است وآثاری هم که با این منظور وشاید با همین نام نیز خلق شده اند چیزی جز همنوازی ارکسترال نیست وبا ماهیت موسیقی هارمونیک وپولیفونیک فرسنگها فاصله دارد . میتوان اصیل ماند اما از دستاوردهای روز دنیا در هر زمینه ای با تعقل برای اعتلای فرهنگ خود استفاده کرد به شرطی که فقط ارث پدری را برای افزودن آن بکار برد نه نشستن ومیراث خوار ماندن. ممنونم

افق

سلام وخسته نباشید مطالب در نوع خودش مفید است اما آنچه دغدغه ی شاید بعضی از هنر جویان وعاشقان اعتلای موسیقی این مرزوبوم است تحلیل علمی فواصل درجات گامهای موسیقی ایرانیست انهم نه با اصطلاحات مرحوم دانشمندان بزرگی چون فارابی -صفی الدین اورموی -عبدالقادر مراغی که در زمان خود یافته های بزرگی بوده اند بلکه بااصطلاحات علمی وقابل فهمتر واز همه مهمتر کاربردی تر امروزی- چرا که تنها توضیح دستگاههابواسطه ی مشخصات کلی آنها وزیر گروههای انها تمام مشکل را حل نمی کند .بدیهی ست کسانی به آهنگسازی ارکسترال وپولیفونیک بر اساس ملودیهای زیبای موسیقی کشورشان علاقمندند اما متاسفانه با وجود اساتید بسیار بزرگ در موسیقی ایران این مشکل هنوز بی سرانجام باقیمانده است وآثاری هم که با این منظور وشاید با همین نام نیز خلق شده اند چیزی جز همنوازی ارکسترال نیست وبا ماهیت موسیقی هارمونیک وپولیفونیک فرسنگها فاصله دارد . میتوان اصیل ماند اما از دستاوردهای روز دنیا در هر زمینه ای با تعقل برای اعتلای فرهنگ خود استفاده کرد به شرطی که فقط ارث پدری را برای افزودن آن بکار برد نه نشستن ومیراث خوار ماندن. ممنونم

مهرداد

درود بر شما آریایی های اصیل هنردوست

موسیقی شرق

سلام. من خیلی مایلم بدانم که در طول شبانه روز چه آهنگهایی در موسیقی سنتی مناسب است. مثلا چه آهنگهایی از چه دستگاهی برای صبح ، عصر،شب، حماسه ، اندوه و ....لطفا مطلبی در اینخصوص ارائه فرمایید.

علیرضا

خیلی ممنون از وبتون.خیلی عالیه.

م

عالی بود خیلی کمکم کرد ممنون