استاد کسایی هم ما را تنها گذاشت

و بازهم از میان بزرگان موسیقی استاد دیگری در سکوت و خلوت خویش ما را تنها گذاشت.

استاد حسن کسایی در ۲۵ خرداد ۱۳۹۱، پس از سپری‌کردن ۲ ماه در حالت کما، درگذشت.مراسم خاکسپاری وی در سکوت خبری و به صورت شبانگاهی با حضور جمعی از اعضای خانواده و شاگردان استاد برگزار شد و طبق وصیت زنده‌یاد کسایی مبنی‌ بر خاکسپاری در کنار مقبره استاد تاج اصفهانی، پیکر ایشان در تخت فولاد اصفهان و در فاصله کمی از مقبره این استاد موسیقی به خاک سپرده شد.

از هنر و هنرمندی اساتیدی چون او هرچه بنویسم باز هم کم است پس ترجیح میدهم به جای تعریف و تمجید از زنده یاد استاد کسایی(حالا که در بین ما نیست)مروری کوتاه بر زندگی،شخصیت و آثار این هنرمند به نقل از پایگاه ویکی پدیا برایتان داشته باشم تا بزرگی و هنر او مجددا تداعی شود.

زندگی

او به گفته خود در تاریخ ۳ مهر ۱۳۰۷ در خانواده‌ای تاجرپیشه به دنیا آمد. پدرش، «حاج سید جواد کسائی» از تاجران به نام آن زمان اصفهانبود که دلیل علاقه و انسی که با موسیقی داشت، با اساتید و بزرگان آن زمان مانند سید حسین طاهرزاده، جلال‌الدینتاج اصفهانی، اکبر خان نوروزی، خاندان شهناز (شعبان خان، حسین آقا، علی آقا و جلیل شهناز)، غلامحسین سارنج و ادیب خوانساری رفت و آمد می‌نمود. به طوری که منزل آقا سید جواد، محفلی بود برای تجدید دیدار و نیز ساز و آواز اساتید به نام موسیقی اصفهان. این آمد و شدها موجب شد حسن کسائی از کودکی با موسیقی آشنا شود و به مرور زمان، علاقه زیادی خصوصاً به ساز نِی پیدا کرد (بعد از دیدن یک نوازنده دوره‌گرد) و بر آن شد تا پدر، وی را نزد مهدی نوایی ببرد.

اساتید

وی مدتی آواز و گوشه‌های موسیقی ایران را نزد استاد تاج اصفهانی و ادیب خوانساری آموخته و نِی را از مهدی نوایی فرا گرفت. وی هر زمان که به تهران می‌رفت از محضر استاد ابوالحسن صبا استفاده می‌نمود.

پس از فوت مهدی نوایی، کسایی همچنان از همنشینی با نوازندگان اصفهانی در جهت تسلط بر نوازندگی نِی استفاده کرد. مخصوصاً از همنوازی با جلیل شهناز که به نوعی حق استادی بر گردن او دارد، بهره برد. همنوازی با سازهای پرده‌داری مثل تار و سه‌تار او را بیش از پیش با گام‌های مختلف موسیقی ایرانی آشنا کرد، به صورتی که برای اولین بار دستگاه‌های چهارگاه، اصفهان، نوا و راست پنجگاه را با کوک دقیق و به صورت کامل اجرا کرد. کسایی همچنین از محضر ابوالحسن صبا بهره‌های فراوان برد که می‌توان گفت هنر نوازندگی سه‌تار کسائی، یادگار انس با این هنرمند یگانه‌است. سه‌تار نوازی کسائی تلفیقی زیبا از ترکیب نوازندگی تار جلیل شهناز و سه‌تار ابوالحسن صبا است.

وی در محضر استاد صبا به نواختن ردیف‌ها پرداخت و با هنرمندانی چون خالقی، مشیر همایون و حسین محجوبی نیز می‌نواخته‌است.

کسائی به طور مستقیم نتوانست از محضر نایب‌اسدالله استفاده کند، ولی در دوره‌ای بسیار کوتاه نزد یکی از شاگردان وی مهدی نوایی، تمام اندوخته‌های او را فراگرفت. این موضوع از جهتی دلیل بر استعداد فراوان کسائی و از جهتی دیگر، نشان از محدودیت و سادگی تکنیک نوازندگی نی در آن زمان می‌باشد.

آثار

یکی از مهم‌ترین آثار کسائی، قطعه معروف سلام در دستگاه چهارگاه است که از معروف‌ترین قطعات موسیقی ایرانی به شمار می‌رود.از آثار اخیر حسن کسائی، می‌توان به آلبوم دختر گلفروش با تنظیم مهرداد یزدانی و آواز علی جهاندار و گفت و گوی نی و تار که حاصل همنوازی وی با شهرام میرجلالی است، اشاره کرد.

شاگردان

شاگردان زیادی از محضر او درس گرفته‌اند که امروز از چهره‌های برجسته موسیقی ایران به شمار می‌آیند، از جمله:

  • حسین عمومی
  • حسن ناهید
  • محمد موسوی
  • منوچهر غیوری
  • عباس نوروزی

دیدگاه دیگران

حسن کسائی از اندک موسیقیدانان ایرانی است که معارض و مخالفی در برابر خود ندارد. منش و روش انسانی از یک سو و احساس و توانمندی هنری از سوی دیگر، او را هنرمندی مورد ستایش و احترام همگان قرار داده‌است.

ساسان سپنتا، موسیقی شناس، "احراز تُن شفاف و مطلوب در محدوده‌های بَم و زیر نِی" را از ویژگی‌های بارز نوازندگی کسائی می‌داند: " تن صدای نی استاد کسائی در محدوده بم، گرم و دارای هارمونیک‌های مطلوب و غنی است."
حسین عمومی، موسیقیدان و نی نواز، کسائی را "پایه گذار مکتب نی" به شمار می‌آورد. مکتبی که " نوازندگان بعد از او چه مستقیم و چه غیر مستقیم" از آن متاثر شده‌اند.
حسین دهلوی، موسیقیدان و آهنگساز، می‌گوید: آن چه مولوی درباره " نی" سروده، در نی کسائی به واقعیت پیوسته‌است.
پرویز یاحقی، آهنگساز و ویولن نواز، ستایش را به آن حد می‌رساند که کسائی را " استاد فرزانه تاریخ موسیقی جهان" می‌نامد.
هوشنگ ابتهاج سروده‌است: شکایت شب هجران که می‌تواند گفت حکایت دل ما با نی کسائی کن
فریدون توللی گفته‌است: در نغمه اگر جلوه کند راز خدائی هم ساز عبادی خوش و هم نای کسائی
روحش شاد و یادش گرامی

   + حسین پور - ٥:٢۳ ‎ب.ظ ; ۱۳٩۱/۳/٢٧

همایون شجریان

تصنیف بسیار زیبای قیژک کولی با صدای همایون شجریان از شاهکارهای حمید متبسم که بارها شنیده ایم اما به روایت تصویر،زیبایی دیگری دارد.این کار با همراهی گروه دستان که بزرگانی چون همایون شجریان:آواز- حمید متبسم:تار- سعید فرجپوری:کمانچه- حسین بهروزی نیا:بربط- پژمان حدادی:تنبک و بهنام سامانی:دف را در خود جای داده است تقدیم به شما میشود.

 

   + حسین پور - ۳:۱٥ ‎ب.ظ ; ۱۳٩۱/۳/٤

4مضراب اصفهان

سنتورنوازی استاد پایور در آواز اصفهان و سپس4مضراب اصفهان از کتاب 30قطعه با همراهی تنبک استاد اسماعیلی

 

   + حسین پور - ٢:٢٢ ‎ب.ظ ; ۱۳٩۱/۳/٤

شورانگیز

با سلام.

به دلیل علاقه بسیار زیادی که به قطعه شورانگیز زنده یاد استاد مشکاتیان دارم (هرچند تمام قطعات استاد در مقایسه با دیگری برهم ارجحیت دارند)مجددا این 4مضراب به همراه آواز آن در دستگاه شور رو براتون میذارم.تنبک آرش فرهنگفر هم استاد را همراهی میکند.نت شورانگیز هم که در کتاب 20 قطعه استاد میباشد تقدیمتان میشود.

 

 

دانلود نت شورانگیز

   + حسین پور - ۳:٠٤ ‎ب.ظ ; ۱۳٩۱/۳/٢